Heeft pensioen opbouwen nog zin? De alternatieven voor twintigers en dertigers
De bevolking vergrijst, de pensioenleeftijd schuift op en het leven wordt duurder. Wie nu twintig of dertig is, vraagt zich terecht af: kan ik later nog op mijn pensioen rekenen? En heeft beleggen in aandelen zin als het systeem onder druk komt te staan?
Wachten tot je pensioenleeftijd voelt steeds minder als een plan
Decennialang leek de route duidelijk: werk, bouw pensioen op en stop zodra je de pensioenleeftijd bereikt. Voor jongere generaties voelt die zekerheid minder vanzelfsprekend. Er komen relatief meer ouderen, terwijl een kleinere werkende bevolking de kosten van onder meer pensioenen en zorg moet dragen.
Dat betekent niet dat morgen alle pensioenen verdwijnen. Het betekent wel dat blind vertrouwen op één toekomstige uitkering een risico is. De verstandigere vraag is daarom: hoe bouw je genoeg keuzevrijheid op om niet volledig afhankelijk te zijn van de pensioenleeftijd?
Gaat het pensioenstelsel instorten?
Een volledige instorting is geen vaststaand toekomstscenario. Pensioenstelsels verschillen bovendien sterk per land. In Nederland bestaat pensioen doorgaans uit drie delen: de AOW van de overheid, aanvullend pensioen via het werk en vermogen dat je zelf opbouwt. Werkgeverspensioenen worden voor een belangrijk deel belegd; ze zijn dus niet simpelweg een pot waaruit huidige werkenden rechtstreeks alle huidige gepensioneerden betalen. Rijksoverheid: opbouw pensioenstelsel.
De druk is wel reëel. Vergrijzing verhoogt de kosten voor overheden. De Nederlandse AOW-leeftijd is in 2026 en 2027 67 jaar en stijgt in 2028 naar 67 jaar en drie maanden. Voor veel jongere mensen staat hun uiteindelijke AOW-leeftijd nog niet definitief vast. ECB: kosten van vergrijzing, Rijksoverheid: AOW-leeftijd, SVB: jouw AOW-leeftijd.
Daarom is de nuttigste aanname niet “ik krijg later niets”, maar: “ik wil ook kunnen rondkomen als ik later, minder of anders pensioen ontvang dan ik nu verwacht.”
Het belangrijkste doel: vermogen vóór je pensioenleeftijd
Wie op zijn vijftigste of zestigste minder wil werken, heeft een ander probleem dan iemand die alleen extra inkomen na zijn pensioen zoekt. Je hebt dan geld nodig voor de jaren vóór je AOW en reguliere pensioen beginnen.
Dat maakt vrij beschikbaar vermogen belangrijk: spaargeld, beleggingen of inkomsten uit een onderneming of verhuur waar je eerder bij kunt. Aanvullend pensioenbeleggen kan tegelijk aantrekkelijk zijn voor later, maar is door de fiscale regels minder vrij opneembaar.
De twee doelen kunnen prima naast elkaar bestaan. Het ene geeft je vrijheid vóór de officiële pensioenleeftijd; het andere helpt je daarna.
Zijn aandelen nog verstandig als de economie kan instorten?
Een beurscrash en een blijvende instorting van het economische systeem zijn niet hetzelfde. Aandelen kunnen in korte tijd hard dalen. Wie dan geld nodig heeft voor huur, een huis of levensonderhoud, kan gedwongen worden op een slecht moment te verkopen.
Maar een aandeel vertegenwoordigt ook een belang in een bedrijf. Als bedrijven op lange termijn blijven produceren, verkopen en winst maken, kan gespreid beleggen nog steeds een manier zijn om vermogen op te bouwen. Niemand kan garanderen wat de toekomstige opbrengst zal zijn.
Daarom ligt de nadruk op spreiding, lage kosten, een lange beleggingshorizon en geld beleggen dat je voorlopig kunt missen. Dat zijn ook kernpunten in de voorlichting van de Nederlandse financiële toezichthouder AFM. AFM: praktische checklist bij beleggen, AFM: wat kost beleggen?.
Als je werkelijk rekening houdt met een ontwrichting waarbij vrijwel alle bedrijven langdurig ophouden te functioneren, dan bieden vastgoed en crypto overigens evenmin een gegarandeerde ontsnapping. Ook huurders, banken, beurzen en digitale infrastructuur maken deel uit van de economie.
Vastgoed: tastbaar, maar geen automatische pensioenmachine
Een verhuurd pand kan maandelijkse inkomsten opleveren en op lange termijn in waarde stijgen. Het spreekt mensen aan die hun toekomstige inkomen minder afhankelijk willen maken van een pensioenfonds of beurskoers.
Maar huurinkomsten zijn niet hetzelfde als winst. Van de huur gaan mogelijk hypotheeklasten, onderhoud, verzekeringen, belastingen, beheer en perioden zonder huurder af. Bovendien kan één pand een groot deel van je vermogen in één locatie concentreren.
Vastgoed kan dus een onderdeel van een pensioenstrategie zijn. De vraag is of de netto kasstroom, na realistische kosten en tegenvallers, past bij je doel.
Crypto: mogelijkheid of pensioenrisico?
Crypto kan voor sommige beleggers een bewuste, risicovolle positie zijn. Het is echter moeilijk om er een betrouwbaar pensioeninkomen op te baseren. De koersen kunnen sterk schommelen en sommige munten kunnen vrijwel hun volledige waarde verliezen. De AFM waarschuwt daarom om geen geld in crypto te stoppen dat je later nodig hebt. AFM: risico’s van crypto.
Dat sluit een beperkte positie niet uit. Het betekent dat je pensioenplan ook moet werken als die positie tegenvalt. Wie zijn financiële vrijheid volledig laat afhangen van één cryptocyclus, verruilt onzekerheid over het pensioenstelsel voor een andere onzekerheid.
Zelf pensioen opbouwen: welke mogelijkheden zijn er?
Voor twintigers en dertigers is er geen enkele belegging die alle problemen oplost. Een stevig plan combineert verschillende functies:
- Een buffer voor onverwachte uitgaven, zodat je beleggingen niet bij de eerste tegenslag hoeft te verkopen.
- Werkgeverspensioen, als je dat opbouwt: controleer hoeveel er daadwerkelijk wordt ingelegd en wat je verwachte uitkering is.
- Vrij belegbaar vermogen voor doelen vóór de pensioenleeftijd, bijvoorbeeld via een breed gespreide portefeuille.
- Aanvullend pensioenbeleggen of een lijfrente als je daarvoor fiscale jaarruimte hebt en het geld voor later kunt vastzetten.
- Vastgoed of een onderneming als de risico’s, benodigde tijd en cijfers bij je passen.
- Eventueel crypto als risicovolle aanvulling, met een omvang die je financiële basis niet bedreigt.
In Nederland kun je je opgebouwde pensioen bekijken via Mijnpensioenoverzicht en je mogelijke jaarruimte berekenen met het hulpmiddel van de Belastingdienst. Regels en fiscale voordelen verschillen per Europees land. Rijksoverheid: je pensioen bekijken, Belastingdienst: jaarruimte berekenen.
De echte vraag is niet wanneer je met pensioen mág
Stel dat je op je 55e minder wilt werken, maar pas jaren later AOW en werkgeverspensioen ontvangt. Dan moet je berekenen hoeveel inkomen je in die tussenliggende jaren nodig hebt. Dat bedrag is je overbrugging. Pas daarna kun je beoordelen hoeveel je maandelijks opzij moet zetten en welke combinatie van spaargeld, beleggingen en andere inkomsten daarbij past.
Vergrijzing is een goede reden om je toekomst serieus te nemen. Het is geen bewijs dat elk pensioen waardeloos wordt of dat je al je geld in vastgoed of crypto moet stoppen.
De sterkste positie voor een jonge generatie is keuzevrijheid: een pensioen dat je opbouwt, vermogen waar je eerder bij kunt en een plan dat ook overeind blijft wanneer één investering tegenvalt.