Investeren in technologie: hoe AI en robotisering onze welvaart kunnen vergroten
Een robot die zwaar werk overneemt. Een AI-systeem dat administratieve taken versnelt. Software die een klein bedrijf helpt om efficiënter te werken. Investeren in technologie kan mensen tijd besparen en bedrijven productiever maken. De maatschappelijke kans gaat verder: dezelfde vooruitgang kan de basis vormen voor meer welvaart en financiële zekerheid.
In het vorige artikel stond een [basisinkomen voor iedereen in de Europese Unie](/basisinkomen-eu-ai-robotisering) centraal. Daarbij ging het vooral over het verdelen van welvaart wanneer betaald werk verandert. Dit vervolg begint een stap eerder: hoe creëren we de welvaart die we willen delen?
AI en robotisering kunnen daaraan bijdragen. Daarvoor moet Europa investeren in technologie, in de mensen die ermee werken en in afspraken over wie van de opbrengsten profiteert.
Waarom investeren in technologie belangrijk is
Welvaart hangt mede af van hoeveel waarde we met onze beschikbare tijd, kennis en middelen kunnen creëren. Technologie kan die productiviteit verhogen.
Denk aan een fabrikant die materiaalverspilling vermindert, een monteur die sneller een storing vindt of een ondernemer die minder tijd kwijt is aan administratie. Wanneer hetzelfde werk minder tijd en grondstoffen kost, ontstaat ruimte voor andere activiteiten.
De OESO ziet aanwijzingen dat AI de prestaties bij bepaalde taken kan verbeteren. Hoe sterk dit uiteindelijk doorwerkt in de hele economie blijft onzeker en hangt onder meer af van de toepassing en verspreiding van de technologie. Bron: OESO
Meer productiviteit schept mogelijkheden: hogere lonen, lagere prijzen, betere diensten, meer winst of kortere werktijden. Welke daarvan werkelijkheid worden, hangt af van de keuzes van bedrijven, werknemers en overheden.
AI en robotisering kunnen personeelstekorten helpen opvangen
Het debat over automatisering draait vaak om banen die verdwijnen. Een andere relevante vraag is hoeveel noodzakelijk werk blijft liggen doordat er onvoldoende mensen beschikbaar zijn.
Technologie kan helpen door bepaalde taken over te nemen of gemakkelijker te maken. Mogelijke toepassingen zijn:
- Administratieve ondersteuning, zodat medewerkers minder gegevens dubbel hoeven in te voeren.
- Robots die zware of herhalende handelingen uitvoeren.
- Ondersteuning bij onderhoud, waardoor technici gerichter naar storingen kunnen zoeken.
- Planningssoftware die beschikbare medewerkers en materialen beter helpt inzetten.
Het voordeel moet in de praktijk worden aangetoond. Een systeem dat voortdurend correcties nodig heeft, kan juist extra werk veroorzaken. Daarom hoort bij een investering ook een beoordeling van de tijdwinst, kwaliteit en werkdruk.
Minder routine kan ruimte geven voor beter werk
Veel banen bestaan uit een combinatie van terugkerende taken, persoonlijke contacten en beslissingen die ervaring vereisen. Wanneer technologie een deel van de routine overneemt, kan meer tijd beschikbaar komen voor de andere onderdelen.
Een medewerker kan bijvoorbeeld sneller een eerste documentversie maken en vervolgens meer aandacht besteden aan controle en advies. Een vakman kan een robot inzetten voor een belastende handeling en zich richten op afwerking en kwaliteit.
Dat vraagt om opleiding en inspraak. Medewerkers moeten begrijpen wat een systeem goed doet, waar het fouten maakt en wanneer zij moeten ingrijpen.
Onderzoek van de OESO koppelt de productiviteitsvoordelen bij bedrijven die AI gebruiken aan aanvullende capaciteiten, zoals digitale infrastructuur, ICT-vaardigheden en goed management. Alleen software aanschaffen is dus onvoldoende. Bron: OESO
Waarom Europa zelf technologie moet ontwikkelen
Voor Europa is het ook relevant waar technologie wordt ontwikkeld en wie er eigenaar van is. Wanneer Europese bedrijven en publieke instellingen zelf kennis opbouwen, krijgen zij meer mogelijkheden om producten, voorwaarden en toepassingen te beïnvloeden.
Investeren kan verschillende vormen aannemen: wetenschappelijk onderzoek financieren, jonge bedrijven helpen groeien, digitale infrastructuur verbeteren of bestaande ondernemingen ondersteunen bij het toepassen van nieuwe technieken.
Ook kleinere bedrijven moeten kunnen deelnemen. Als alleen de grootste ondernemingen toegang hebben tot expertise en rekenkracht, blijven de voordelen beperkt tot een deel van de economie.
Het Europese concurrentievermogenbeleid legt nadruk op innovatie en het verminderen van strategische afhankelijkheden. Technologieontwikkeling past daarmee in een bredere ambitie om de Europese economie sterker te maken. Bron: Raad van de Europese Unie
Van technologische winst naar een Europees basisinkomen
Hier komt de verbinding met het vorige artikel in beeld. Als AI en robots meer economische waarde helpen creëren, kan dat de ruimte voor sociale voorzieningen vergroten. Maar bedrijfswinst verandert niet vanzelf in publiek inkomen.
Daarvoor zijn keuzes nodig over belastingen, eigendom en publieke investeringen. Denk aan:
- Het belasten van winsten die mede dankzij automatisering ontstaan.
- Publieke investeringsfondsen die onder duidelijke voorwaarden deelnemen in bedrijven en eventuele opbrengsten delen.
- Werknemersparticipatie, waardoor medewerkers kunnen meeprofiteren van het succes van hun onderneming.
- Investeringen in publieke diensten die de kosten voor huishoudens verlagen.
Een deel van de beschikbare publieke middelen zou vervolgens een basisinkomen kunnen ondersteunen. Hoe groot dat deel kan zijn, vraagt om een concrete doorrekening.
Technologische groei is geen financieringsgarantie voor een basisinkomen. Wel kan een productievere economie meer mogelijkheden bieden om bestaanszekerheid te organiseren.
Betekent meer automatisering ook meer vrije tijd?
Een hogere productie per gewerkt uur kan ruimte geven voor een kortere werkweek. Als een team hetzelfde resultaat in minder tijd behaalt, kan een deel van die winst worden gebruikt om de werktijd te verlagen.
Dat gebeurt alleen wanneer werkgevers en werknemers daar afspraken over maken en de financiële ruimte aanwezig is. De opbrengst kan immers ook naar uitbreiding van de productie, investeringen of winst gaan.
Daarom verdient vrije tijd een plaats in het debat over technologische vooruitgang. Voor mensen kan een extra vrije middag net zo waardevol zijn als meer consumptie: tijd voor kinderen, mantelzorg, studie of herstel.
Een basisinkomen en kortere werktijden zijn verschillende beleidskeuzes, maar ze raken dezelfde vraag: hoeveel van ons leven moet afhankelijk blijven van betaald werk wanneer technologie ons productiever maakt?
Heeft investeren in technologie alleen voordelen?
Geen enkele investering heeft uitsluitend voordelen. Nieuwe systemen kosten geld, kunnen tegenvallen en brengen soms extra energieverbruik of afhankelijkheid van leveranciers mee. Automatisering kan ook functies laten verdwijnen voordat mensen elders passend werk vinden.
Een sterk investeringsbeleid neemt die gevolgen mee. Het beoordeelt technologie op concrete resultaten en ondersteunt mensen tijdens de overgang.
Daarbij horen drie praktische vragen:
- Welke verbetering levert deze investering op? Denk aan tijdwinst, kwaliteit, veiligheid of minder materiaalgebruik.
- Wie ontvangt de opbrengst? Alleen de eigenaar, of ook medewerkers, klanten en de samenleving?
- Wat hebben mensen nodig om mee te kunnen doen? Bijvoorbeeld scholing, begeleiding of tijdelijke inkomenszekerheid.
Zo wordt investeren in technologie een gerichte keuze met toetsbare doelen.
Bouw aan technologie waarvan iedereen kan profiteren
Europa heeft goede redenen om te investeren in AI en robotisering. Deze technologieën kunnen helpen om werk efficiënter uit te voeren, diensten te verbeteren en economische waarde te creëren.
De volgende stap is ervoor zorgen dat die waarde breed terechtkomt. Dat kan via lonen, betaalbare producten, betere publieke voorzieningen, meer vrije tijd en mogelijk een basisinkomen.
Het debat over een Europees basisinkomen en het debat over technologische investeringen horen daarom bij elkaar. Het ene gaat over bestaanszekerheid; het andere kan helpen de economische ruimte daarvoor te vergroten.
De ambitie moet zijn dat betere technologie ook leidt tot een beter dagelijks leven.
Veelgestelde vragen over investeren in technologie
Waarom zouden overheden investeren in AI en robotisering?
Overheden kunnen onderzoek, infrastructuur en opleiding ondersteunen waarvan veel bedrijven en burgers profiteren. Of een specifieke investering zinvol is, hangt af van de verwachte maatschappelijke opbrengst, de kosten en de alternatieven.
Zorgt AI automatisch voor economische groei?
Nee. AI kan bepaalde taken productiever maken, maar brede economische groei hangt ook af van betrouwbare toepassingen, vaardigheden, investeringskosten en de verspreiding van de technologie.
Kan robotisering een basisinkomen betalen?
Robotisering kan bijdragen aan extra economische waarde. Of daar voldoende publieke inkomsten uit ontstaan voor een basisinkomen, hangt af van de belasting- en eigendomsstructuur, de hoogte van het basisinkomen en de overige overheidsuitgaven.
Moeten kleine bedrijven ook kunnen investeren in AI?
Ja, ook voor kleine bedrijven kunnen passende toepassingen nuttig zijn. Toegang tot kennis, opleiding en betaalbare hulpmiddelen kan voorkomen dat de voordelen uitsluitend bij grote ondernemingen terechtkomen.