Bitcoin in tijden van oorlog: veilige haven of gevaarlijke illusie?
Bijgewerkt op:
De bank is dicht. Je betaalkaart werkt niet. Je moet de grens over en kunt niet al je spaargeld meenemen. In zo’n situatie klinkt bitcoin als een uitweg: waarde die niet in één koffer of bij één bank hoeft te zitten.
Maar stel een andere vraag: wat heb je aan bitcoin als de stroom uitvalt, het internet wegvalt of de koers halveert voordat je onderdak kunt betalen?
Oorlog maakt het onderscheid zichtbaar tussen twee beweringen die vaak door elkaar lopen. Bitcoin kan in sommige omstandigheden nuttig zijn om waarde over grenzen te verplaatsen. Dat maakt het nog niet automatisch tot een veilige belegging zodra ergens oorlog uitbreekt.
Wat oorlog met geld doet
Een oorlog kan banken, betaalnetwerken en wisselkantoren ontregelen. Mensen kunnen vluchten terwijl ze moeilijk bij hun rekening kunnen, of hulporganisaties moeten snel geld over landsgrenzen ontvangen. Dat zijn concrete problemen waarvoor meerdere middelen relevant zijn: contant geld, banktegoeden, betaalkaarten en digitale bezittingen.
Bitcoin heeft een specifieke eigenschap: wie zelf de toegang tot een wallet beheert, is voor het bewaren van die toegang niet afhankelijk van één bankfiliaal. Voor een werkelijke betaling is uiteindelijk wel toegang tot een netwerk nodig om de transactie te verspreiden. Je hebt bovendien iemand nodig die bitcoin wil accepteren of omwisselen. Offline ondertekenen is mogelijk, maar de getekende transactie moet daarna online worden uitgezonden. Bron: Bitcoin.org.
Bitcoin kan dus een extra route zijn wanneer een betaalroute uitvalt. Het is geen vervanging voor voedsel, bereikbaarheid, stroom en direct besteedbaar geld.
Oekraïne liet zien wat crypto wél kan
Na de Russische invasie in 2022 ontving de Oekraïense overheid cryptodonaties uit het buitenland. Blockchainanalysebedrijf Chainalysis becijferde dat adressen die de overheid had opgegeven tegen februari 2023 bijna $70 miljoen aan cryptodonaties hadden ontvangen. Dat is een historische raming van geïdentificeerde adressen, geen actueel totaal van alle hulp aan Oekraïne. Bron: Chainalysis.
Het voorbeeld laat een praktisch voordeel zien: een donor aan de andere kant van de wereld kan digitaal waarde versturen zonder eerst een lokale bankrekening van de ontvanger te openen. Tegelijk was crypto maar één kanaal naast gewone internationale betalingen en andere vormen van hulp. De les is niet dat oorlog bitcoin noodzakelijk maakt, maar dat een alternatief betaalspoor in een crisis waarde kan hebben.
Stijgt bitcoin altijd wanneer oorlog uitbreekt?
Nee. De eerste reactie van beleggers op een oorlog kan juist zijn om risicovolle posities te verkopen en snel geld beschikbaar te maken. Daarna hangt de koers af van rente, liquiditeit, verwachtingen en de aard van het conflict. Er bestaat geen vaste regel ‘oorlog = hogere bitcoinprijs’.
Ook het woord veilige haven vraagt precisie. Een veilige haven zou juist in de moeilijke fase waarde moeten vasthouden of snel bruikbaar moeten zijn. De prijs van bitcoin kan sterk schommelen, en de verbinding tussen crypto en andere financiële markten kan tijdens onrust toenemen. Een IMF-studie onderzocht zulke schommelingen en doorwerkingen tussen cryptoactiva en traditionele financiële activa. Bron: IMF-onderzoek.
Iemand die over tien jaar een schaars digitaal bezit wil aanhouden, stelt dus een andere vraag dan een gezin dat morgen huur en vervoer moet betalen.
Bitcoin versus goud, cash en bankgeld
| Middel | Mogelijk voordeel in een crisis | Belangrijke beperking |
|---|---|---|
| Contant geld | Direct bruikbaar waar het wordt geaccepteerd | Moeilijk veilig mee te nemen; beschikbaarheid en acceptatie kunnen dalen |
| Bankrekening | Bekend en vaak praktisch voor dagelijkse betalingen | Toegang hangt af van banken en betaalinfrastructuur |
| Goud | Fysiek bezit buiten een digitaal netwerk | Lastig te vervoeren, verdelen en tegen een goede prijs te verkopen |
| Bitcoin | Digitaal over grenzen te verplaatsen met eigen wallet | Koersrisico, technische toegang en noodzaak van acceptatie of omwisseling |
Er is geen universele winnaar. Het antwoord hangt af van het doel: betalen, vluchten, sparen of geld aan iemand anders overmaken. Het IMF beschrijft goud als een bestaand reservebezit dat juist in tijden van geopolitieke onzekerheid aantrekkelijk kan zijn voor centrale banken; dat maakt goud en bitcoin nog geen identieke middelen voor een huishouden. Bron: IMF.
De verborgen zwakte: je moet er op het juiste moment bij kunnen
Een seed phrase of privésleutel kan toegang geven tot vermogen zonder fysieke munten te vervoeren. Diezelfde eigenschap schept een risico: verlies of diefstal van de toegang kan onomkeerbaar zijn. Wie bitcoin uitsluitend bij een beurs laat staan, is bovendien afhankelijk van het platform en zijn toegangsregels. Bitcoin.org benadrukt daarom het belang van walletbeveiliging en back-ups. Bron: Bitcoin.org.
Zelfs als je toegang intact is, kun je in een oorlogsgebied te maken krijgen met uitgevallen stroom, beperkt internet, hoge transactiekosten, schaarse kopers of winkels die alleen lokaal geld accepteren. Een koerswaarde op een scherm is dan niet hetzelfde als koopkracht ter plaatse.
En sancties? Een blockchain is geen onzichtbaar banksysteem
Crypto kan ook door ongewenste partijen worden gebruikt. Het feit dat transacties zonder traditionele bank kunnen plaatsvinden, betekent niet dat ze onzichtbaar zijn: transacties op publieke blockchains zijn te analyseren en gereguleerde dienstverleners moeten toepasselijke regels volgen. De FATF wijst zowel op het nut van virtuele activa voor betalingen als op risico’s van misbruik. Bron: FATF.
Voor de economische analyse is vooral dit van belang: in een grote oorlog zullen overheden tegelijk kijken naar noodhulp, kapitaalstromen, witwassen en sanctiehandhaving. Daardoor kan de toegang tot handelsplatforms veranderen, zelfs wanneer het onderliggende bitcoinnetwerk blijft draaien.
Wanneer kan bitcoin in oorlogstijd echt nuttig zijn?
Bitcoin kan waarde hebben als aanvulling wanneer iemand betrouwbare toegang heeft tot zijn wallet, verbinding kan maken en aan de andere kant iemand bereid is te ontvangen of om te wisselen. Het kan ook een kanaal zijn voor grensoverschrijdende donaties. Die bruikbaarheid zegt weinig over wat de koers volgende week doet.
Dat is de spanning die het verhaal interessant maakt: bitcoin kan tijdens oorlog als betaalroute nuttig zijn en tegelijk als belegging hard dalen. Wie die twee functies verwart, kan op het verkeerde moment op een prijsstijging rekenen.
De vraag is daarom niet simpelweg of oorlog goed is voor bitcoin. De betere vraag luidt: welk probleem moet bitcoin tijdens die oorlog oplossen, en werkt het nog wanneer je het het hardst nodig hebt?
Veelgestelde vragen
Is bitcoin een veilige haven tijdens oorlog? Dat is niet gegarandeerd. De koers kan ook dalen wanneer beleggers risico afbouwen. Praktische overdraagbaarheid en koersstabiliteit zijn twee verschillende eigenschappen.
Werkt bitcoin zonder internet? Een transactie kan offline worden ondertekend, maar moet uiteindelijk via een verbinding naar het netwerk worden uitgezonden. Zonder bruikbare verbinding kun je niet op een gewone manier direct afrekenen.
Waarom werd crypto tijdens de oorlog in Oekraïne gebruikt? Onder meer om internationale donaties digitaal te ontvangen. Dat bewijst een toepassing, maar niet dat crypto de gewone financiële hulp verving.
Is bitcoin beter dan goud of contant geld bij een crisis? Dat hangt af van wat je wilt doen. Cash is direct besteedbaar waar het wordt geaccepteerd; bitcoin kan makkelijker digitaal worden overgedragen; goud is fysiek bezit. Elk middel heeft duidelijke beperkingen.
Verder lezen
Bitcoin op €1 miljoen en de economie · Betalen tijdens een storing · Europese regels voor cryptoplatforms